Mobbing czy konflikt? Jak rozpoznać, że została przekroczona granica?

Różnica zdań, spory, a nawet kłótnie o gwałtownym przebiegu są integralną częścią funkcjonowania każdego zespołu – także grona pedagogicznego. Kiedy jednak pracownik jest coraz silniej spychany do defensywy, konflikt może przybrać postać mobbingu. Czym jest mobbing w rozumieniu przepisów kodeksu pracy?

Na czym polega mobbing?

Pojęcie mobbingu zostało zdefiniowane w art. 943 kodeksu pracy1. Zgodnie z tym przepisem mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, jeżeli działania te:

  • wywołują u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej,
  • powodują lub mają na celu poniżenie, ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Nasilenie działań mobbera daleko wykracza poza tradycyjnie rozumiany konflikt, w którym obie ze stron mają zbliżoną lub wręcz identyczną pozycję. Zjawisko mobbingu najczęściej występuje na linii przełożony – podwładny, choć nie musi tak być.

Mobbing a dyskryminacja – to samo czy co innego?

W odróżnieniu od dyskryminacji mobbing musi być rozciągnięty w czasie i intencjonalny. Jednorazowa kłótnia z przełożonym nie wystarczy, aby zachowanie zaklasyfikować w ten sposób. Co więcej, dyskryminacja ma określony powód (np. wiek, płeć, narodowość). Na mobbing składa się całokształt traktowania pracownika.

Warto zwrócić uwagę również na aspekt procesowy. Występowanie i skutki mobbingu wykazuje pracownik. Brak dyskryminacji udowadnia pracodawca.

Przykłady zachowań mobbingowych względem pracownika

Niemiecki badacz Heinz Leymann już w latach 80. ubiegłego wieku sporządził klasyfikację przykładowych zachowań, które można uznać za mobbing2. Są to takie działania, jak:

  • ograniczanie lub utrudnianie ofierze możliwości wypowiadania się,
  • ciągłe przerywanie wypowiedzi,
  • reagowanie na wypowiedzi ofiary krzykiem i wyzwiskami,
  • ciągłe krytykowanie wykonywanej pracy,
  • ciągłe krytykowanie życia osobistego,
  • nękanie przez telefon,
  • stosowanie gróźb ustnych i pisemnych,
  • prezentowanie ofierze poniżających i obraźliwych gestów,
  • stosowanie aluzji i zawoalowanej krytyki, brak wypowiedzi wprost wobec ofiary,
  • zakazanie pracownikom kontaktowania się z izolowaną osobą,
  • ostentacyjne ignorowanie i lekceważenie,
  • obmawianie, rozsiewanie plotek, ośmieszanie,
  • sugerowanie zaburzeń psychicznych,
  • żartowanie i prześmiewanie życia prywatnego,
  • parodiowanie sposobu chodzenia, mówienia, gestów ofiary.

Celem konfliktu nie jest pognębienie pracownika. Może nim być wygranie sporu lub osiągnięcie kompromisu, ale najczęściej dotyczy on konkretnego problemu.

Zestresowana pracownica podpiera głowę ręką przy biurku

Nowe przepisy dotyczące mobbingu – co się zmieni?

Obecne przepisy dotyczące mobbingu ulegną zmianie w dniu 5 listopada 2026 r. w związku z nowelizacją przepisów kodeksu pracy. Wśród głównych zmian należy wymienić przede wszystkim uproszczenie definicji mobbingu, uniezależnienie od intencjonalności działania sprawcy lub od wystąpienia określonego skutku oraz karalność namawiania innych osób do stosowania mobbingu.

Nowa definicja zakłada, że na mobbing mogą składać się fizyczne, werbalne i pozawerbalne elementy. W ustawie pojawia się też katalog przykładowych zachowań, zasadniczo zbieżnych z zachowaniami wskazanymi powyżej.

Dodatkowo na pracodawcy będzie spoczywał obowiązek opracowania reguł przeciwdziałania mobbingowi (chyba że znajdą się one w regulaminie pracy lub układzie zbiorowym pracy). Maksymalna kwota zadośćuczynienia zostanie podniesiona do 6-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Pracodawcy mogą liczyć na wzmożoną ochronę przed roszczeniami pracowników. Za mobbing nie będą mogły być uznane uzasadnione i wyrażone we właściwej formie zachowania wobec pracownika, w szczególności rozliczanie z powierzonej pracy lub jej krytyka.

Uprawnienia pracownika w przypadku mobbingu

Pracownik, który doświadczył mobbingu, ma prawo wystąpić do sądu pracy z żądaniem udzielenia ochrony prawnej. Osoba, która rozwiązała z pracodawcą umowę o pracę wskutek mobbingu, może dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Jeżeli u pracownika doszło do rozstroju zdrowia wskutek mobbingu, obok odszkodowania można domagać się również zadośćuczynienia. Kwota zadośćuczynienia jest wyliczana indywidualnie z uwzględnieniem stopnia krzywdy.

Nowe przepisy wprowadzają dodatkowo zasadę regresu. Pracodawca, który wypłaci pracownikowi odszkodowanie lub zadośćuczynienie, ma prawo domagać się wyrównania szkody bezpośrednio od sprawcy. Dzięki temu rozwiązaniu mobber nie może czuć się bezkarny.

Czy szkoła musi przeciwdziałać mobbingowi?

Aktualna regulacja kodeksu pracy nakłada na pracodawców jedynie uogólniony obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. Od 5 listopada 2026 roku pracodawcy, którzy zatrudniają co najmniej 10 pracowników (czyli w zasadzie każda placówka dydaktyczna), ustalają reguły, procedury oraz częstotliwość działań m.in. w obszarach przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi.

Ze szkoleniami ODM-Metris nauczysz się zarządzać zespołem i reagować na mobbing. Polecamy nasze szkolenie „Mobbing w miejscu pracy – profilaktyka i zasady postępowania”.

Polecane szkolenia

Źródła

  1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, ISAP.
  2. Erenkfeit K. i in., Mobbing w środowisku pracy – opis zjawiska oraz jego skutki, Medycyna Środowiskowa 2011, 14 (4).

PODOBNE ARTYKUŁY

  • Dzieci pełne energii jadą na hulajnogach i rolkach
    metadm
    Jak wyciszyć dziecko nadpobudliwe? Sprawdzone sposoby
    Co robić, kiedy pojawiają się trudne emocje? Poznaj sprawdzone sposoby pracy z dziećmi nadpobudliwymi w przedszkolu i szkole.
    Czytaj więcej
  • Nauczycielka prowadzi zajęcia z grupą przedszkolaków przy stolikach
    metadm
    Kiedy warto rozważyć TUS dla dziecka? Sygnały, na które warto zwrócić uwagę
    Trening Umiejętności Społecznych pomaga w regulacji emocji i nauce funkcjonowania w grupie. Wyjaśniamy, na czym polega TUS i jakie sygnały wskazują, że warto go rozważyć.
    Czytaj więcej
  • Chłopiec buduje konstrukcję z klocków według instrukcji
    metadm
    Edukacja techniczna w przedszkolu to nie tylko prace plastyczne. Na czym polega różnica?
    Edukacja techniczna w przedszkolu to coś więcej niż prace plastyczne. Wyjaśniamy różnice, założenia podstawy programowej i podpowiadamy, jak planować zajęcia techniczne.
    Czytaj więcej