Kiedy warto rozważyć TUS dla dziecka? Sygnały, na które warto zwrócić uwagę

Dzieci rozwijają się w zróżnicowanym tempie. Jedne doskonale czują się w gronie rówieśników, inne bywają nieśmiałe lub wręcz przeciwnie – impulsywne. Metodą terapeutyczną, która ułatwia naukę radzenia sobie z trudnymi emocjami, jest Trening Umiejętności Społecznych. Wyjaśniamy, na czym polega TUS i kiedy warto go rozważyć.

Czym jest Trening Umiejętności Społecznych?

W ujęciu naukowym Trening Umiejętności Społecznych Goldsteina (TUS) to metoda treningu grupowego oparta na teorii kognitywnego nauczania społecznego wykorzystująca mechanizm warunkowania. Mówiąc prościej, jest to cykl spotkań, podczas których dzieci poznają i uczą się stosować zasady powszechnie obowiązujące w społeczeństwie i grupie rówieśniczej. Trening Umiejętności Społecznych uczy przez doświadczenie, zabawę i współdziałanie w atmosferze wzajemnego zrozumienia i akceptacji.

Same zajęcia bazują na założeniu, że umiejętności społeczne – tak jak każde inne – można wytrenować i nauczyć się je sprawnie stosować. Dlatego w ramach spotkań z trenerami dzieci uczą się m.in. jak:

• nawiązać kontakt z rówieśnikami w tej samej grupie (np. grupa przedszkolna) lub w środowisku zewnętrznym (np. plac zabaw),
• zaprosić do wspólnej zabawy,
• zachowywać się w sytuacjach konfliktowych,
• radzić sobie z trudnymi emocjami – złość, smutek, poczucie straty,
• poprosić o pomoc,
• komunikować swoje potrzeby i wyznaczać granice.

Kiedy rekomendujemy rozważenie TUS dla dziecka?

Pierwotnie TUS został zaprojektowany z myślą o osobach z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Stopniowo poszerzano jego zastosowanie, wykorzystując to, że terapia jest niezwykle elastyczna. Przede wszystkim zachęcamy do udziału w zajęciach z Treningu Umiejętności Społecznych dzieci, które borykają się z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, zespołem Aspergera lub ADHD. To także dobre rozwiązanie, jeśli dostrzegasz u swojego malucha:

• nieśmiałość, wycofanie, celowe unikanie kontaktów z rówieśnikami,
• impulsywność, nadmierną ruchliwość, trudności z kontrolowaniem i wyrażaniem emocji,
• trudności z przestrzeganiem zasad współpracy,
• trudności adaptacyjne.

Trening Umiejętności Społecznych warto rozważyć również u dzieci, które przeszły przez trudne sytuacje w życiu. Takie zdarzenia, jak strata lub ciężka choroba jednego z rodziców, a nawet przeprowadzka do zupełnie nowego miejsca, mogą ograniczyć potencjał rozwoju malucha.

Obecnie uznaje się też, że zajęcia realizujące założenia TUS mogą być przydatne także w przypadku dzieci, które rozwijają się całkowicie prawidłowo. Stanowią wtedy drogowskaz, który ukierunkowuje i modeluje właściwe zachowania. Pomagają też kształtować empatię, samoświadomość i chęć do współdziałania.

Jak wyglądają zajęcia z zakresu Treningu Umiejętności Społecznych?

Treningu Umiejętności Społecznych nie należy utożsamiać z wizytą u psychologa, psychiatry czy nawet reżimem, jakim rządzi się szkoła. To terapia wykorzystująca przede wszystkim zabawę do osiągnięcia określonego celu. Szkolenia TUS są podzielone na spotkania, a każde z tych spotkań realizuje określoną myśl przewodnią.

Zajęcia są realizowane w małych, kameralnych grupach. Z jednej strony pozwala to zachować poczucie bezpieczeństwa, z drugiej natomiast umożliwia indywidualne podejście do każdego uczestnika. Do typowych metod stosowanych podczas spotkań można zaliczyć:

• odgrywanie scenek sytuacyjnych – polega na ćwiczeniu sytuacji z życia codziennego i właściwych sposobów reagowania,
• gry i zabawy zespołowe – uczą dziecko współpracy, komunikowania się i funkcjonowania w grupie,
• bajki terapeutyczne – pomagają lepiej zrozumieć emocje, zachowania i sytuacje społeczne przedstawione za pomocą fikcyjnych historii,
• prace plastyczne – służą do kreatywnego wyrażania emocji w bezpieczny, kontrolowany sposób,
• rozmowy kierowane – pomagają uczestnikom analizować sytuacje społeczne, wyrażać własne zdanie i samodzielnie formułować wnioski,
• relaksacja – uczy wyciszania się, zmniejszania napięcia i radzenia sobie z trudnymi emocjami.

Istotną rolę w Treningach Umiejętności Społecznych odgrywa osoba prowadząca zajęcia. To od jej kreatywności i empatii zależy to, czy dzieci uda się zaciekawić tematyką spotkania.

Jak wygląda struktura zajęć w ramach TUS – czy jest się czego bać?

Każda sesja Treningu Umiejętności Społecznych opiera się na czterech podstawowych elementach. Przebieg zajęć jest dostosowany do potrzeb uczestników i umiejętności, które mają rozwijać. Nie ma jednego schematu, który sprawdzi się w każdej grupie.

Pierwszym elementem jest modelowanie. Prowadzący pokazuje, jak może wyglądać właściwe zachowanie w określonej sytuacji. Dzięki temu dzieci nie są od razu rzucane na „głęboką wodę”, lecz mogą najpierw przyjrzeć się danej sytuacji i lepiej przygotować się do działania.

Kolejnym elementem jest trening i odgrywanie ról. To główna część zajęć TUS, podczas której uczestnicy ćwiczą konkretne zachowania we współpracy z drugą osobą lub całą grupą.

Po ćwiczeniu następuje wzmocnienie i przekazanie informacji zwrotnej. Prowadzący wskazuje, co zostało wykonane prawidłowo oraz co można następnym razem zrobić inaczej. Informacja zwrotna zawsze dotyczy konkretnego zachowania, a nie osoby.

Ostatnim elementem jest generalizacja, czyli przenoszenie zdobytych umiejętności poza salę treningową i wykorzystywanie ich w codziennych sytuacjach. Pomocne mogą być w tym zadania wykonywane w domu lub w grupie rówieśniczej. Podczas kolejnego spotkania uczestnicy omawiają, co udało im się zastosować w praktyce.

W ofercie ODM-Metris znajdziesz kurs Trenera Umiejętności Społecznych (I i II stopnia). Oferujemy również gotowe materiały do prowadzenia zajęć TUS, a mianowicie filmy, algorytmy zachowań oraz fiszki. Więcej propozycji znajdziesz w kategorii Emocje i Zachowanie.

Polecane szkolenia i materiały